“Vibe coding” đang là một trào lưu công nghệ được nhiều người nhắc đến, với không ít ý kiến cho rằng chúng ta không cần phải học lập trình nữa. Tuy nhiên, với vai trò là một chuyên gia tại trithuccongnghe.net, tôi có một góc nhìn khác, và trong bài viết này, tôi sẽ chia sẻ lý do vì sao kỹ năng viết code truyền thống vẫn giữ vai trò quan trọng, thậm chí còn thiết yếu hơn trong kỷ nguyên AI.
Sự Bùng Nổ của Vibe Coding: Cuộc Cách Mạng Hay Ảo Ảnh?
Mỗi ngày, khi tôi lướt qua các diễn đàn công nghệ hay mạng xã hội, không khó để bắt gặp những bài đăng về việc mọi người “vibe coding” để tạo ra ứng dụng đầu tiên của mình. Không thể phủ nhận, trào lưu này đang thu hút ngày càng nhiều người không chuyên về lập trình tham gia vào quá trình phát triển phần mềm.
Hãy nhìn lại vài năm trước, khi các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) chưa thực sự phổ biến. Nếu bạn có hứng thú với lập trình hoặc muốn tạo một ứng dụng, bạn buộc phải dấn thân vào một hành trình dài để học hỏi các ngôn ngữ và kỹ thuật lập trình. Quá trình này có thể tốn kém cả về thời gian lẫn tiền bạc, tùy thuộc vào khả năng của mỗi người. Rất nhiều ý tưởng tuyệt vời đã không thể thành hiện thực chỉ vì người khởi xướng không biết code và không đủ kinh phí để thuê lập trình viên.
Với sự xuất hiện của vibe coding, bối cảnh này đã thay đổi đáng kể. Từ việc tạo ra các dự án “thú cưng” cuối tuần cho đến xây dựng các phần mềm bán chuyên nghiệp, AI giờ đây có thể hỗ trợ đáng kể nếu bạn biết cách định hướng nó. Rào cản gia nhập thế giới phát triển phần mềm đã được hạ thấp đáng kể so với chỉ vài năm trước. Bạn không cần phải hiểu sâu về code, thậm chí không cần viết một dòng nào. Bạn không cần biết điều gì đang diễn ra phía sau hậu trường hay phải học các thuật toán phức tạp. Ai mà không muốn điều đó? Nhưng liệu mọi thứ có thực sự dễ dàng đến vậy? Bạn có thể “vibe code” bất cứ thứ gì mà không cần biết lập trình? Câu trả lời là không hẳn. Đó là lý do vì sao tôi chưa sẵn sàng hoàn toàn chấp nhận vibe coding.
Lập Trình Viên Chuyên Nghiệp Mới Là “Vibe Coder” Giỏi Nhất
Lập trình viên chuyên nghiệp làm việc với nhiều màn hình cùng công cụ AI
Mặc dù các công cụ AI có thể tự động tạo ra mã nguồn chỉ từ một câu lệnh đơn giản, vibe coding không sinh ra để thay thế lập trình truyền thống. Nó giống như một người trợ lý đắc lực hơn. Các lập trình viên lành nghề đều hiểu rõ điều này. Họ không coi AI là đối thủ mà là một công cụ mạnh mẽ trong bộ kỹ năng của mình. Đối với họ, vibe coding là một nhiệm vụ hợp tác: họ dẫn dắt bằng kiến thức lập trình chuyên sâu, và AI sẽ theo sau, giúp tăng tốc quá trình. Đó là lý do tại sao những “vibe coder” giỏi nhất thường chính là những lập trình viên thực thụ, những người nắm vững nguyên lý và sử dụng kỹ năng của mình để làm cho AI tỏa sáng.
Nếu bạn đã từng thử vibe coding mà không có kinh nghiệm lập trình, bạn có thể đã gặp phải bế tắc khi AI tạo ra một đoạn code trông có vẻ ổn nhưng lại không hoạt động. Có thể trang web tải bình thường nhưng lại gặp sự cố trên thiết bị di động, hoặc một đoạn script chạy vào vòng lặp vô hạn. Các lập trình viên có một “siêu năng lực” ở đây: họ có thể nhận diện vấn đề. Nắm vững các kiến thức cơ bản cho phép họ “nhìn xuyên” qua lớp mã do AI tạo ra và xác định chính xác nơi lỗi phát sinh.
Thay vì mơ hồ yêu cầu AI “sửa lỗi”, họ có thể nói rõ ràng: “Này, bạn đã quên xử lý giá trị null trong hàm này”, và AI sẽ đưa ra một bản sửa lỗi tốt hơn. Nó giống như việc bạn đưa ra hướng dẫn rõ ràng cho một người bạn thay vì mong họ tự đoán đường đi.
Sự chính xác này cũng được áp dụng khi hướng dẫn AI từ đầu. Các lập trình viên biết cách tạo ra các prompt (lời nhắc) định hướng AI theo đúng cách tiếp cận. Chẳng hạn, một người không chuyên có thể nói: “Tạo cho tôi một trang đăng nhập,” và nhận được một kết quả cồng kềnh, kém bảo mật. Ngược lại, một lập trình viên sẽ nói: “Tạo trang đăng nhập với HTML, CSS và JavaScript, sử dụng bcrypt để băm mật khẩu và bảo vệ CSRF.” Đó chính là sự khác biệt giữa một bản nháp thô và một sản phẩm hoàn chỉnh, chuyên nghiệp.
Vấn đề không chỉ dừng lại ở việc sửa lỗi hay viết prompt. Các lập trình viên còn mang một tư duy mà vibe coding đơn thuần không thể tái tạo. Họ biết khi nào nên từ bỏ gợi ý của AI để chuyển sang một giải pháp hiệu quả hơn, ví dụ như thay thế một thư viện cồng kềnh bằng một thư viện nhẹ hơn. Họ hiểu những đánh đổi giữa các phương pháp lập trình khác nhau, như ưu tiên tốc độ hơn mức sử dụng bộ nhớ cho một ứng dụng thời gian thực. Trực giác này, được xây dựng từ kinh nghiệm lập trình thực tế, giúp các phiên vibe coding của họ hiệu quả hơn và các dự án của họ mạnh mẽ hơn.
Vì Sao Kỹ Năng Lập Trình Vẫn Cực Kỳ Quan Trọng?
Tôi cũng đã từng trải nghiệm vibe coding. Khi còn là sinh viên năm nhất đại học, chúng tôi được giao nhiệm vụ làm một dự án cuối kỳ. ChatGPT khi đó vẫn còn khá mới mẻ và chưa mạnh mẽ trong việc viết code như bây giờ. Thuật ngữ “vibe coding” thậm chí còn chưa tồn tại. Bạn bè tôi và tôi quyết định xây dựng một hệ thống ngân hàng đơn giản bằng Java.
Chúng tôi biết những kiến thức cơ bản về lập trình và một chút Java. Nhưng chúng tôi chưa đủ giỏi để tạo ra một hệ thống ngân hàng hoàn chỉnh. Chúng tôi đã làm gì? Chúng tôi cố gắng xây dựng toàn bộ hệ thống bằng ChatGPT. Đúng như bạn dự đoán, chúng tôi đã gặp phải rất nhiều cạm bẫy. Mã nguồn do AI tạo ra có nhiều lỗi chúng tôi phải tự gỡ, nhiều đoạn code kém chất lượng phải sửa và những cách tiếp cận sai lầm cần điều chỉnh. Mặc dù chúng tôi đã lên kế hoạch “vibe code” toàn bộ dự án (dù thuật ngữ đó chưa ra đời), chúng tôi đã thất bại.
Giao diện ChatGPT với mã lập trình và hình ảnh một lập trình viên làm việc trên máy tính
Lý do tôi chia sẻ câu chuyện này là để nhắc nhở bạn rằng kỹ năng lập trình sẽ không biến mất trong tương lai gần. Tôi thấy vô số bài đăng trên mạng xã hội của những người mới bắt đầu quan tâm đến lập trình hỏi liệu có đáng để học code vào thời điểm hiện tại hay không. Câu trả lời của tôi? Chắc chắn là có.
Một lập trình viên không chỉ là người viết code. Về bản chất, lập trình viên là một người giải quyết vấn đề. Cụ thể hơn, họ giải quyết vấn đề một cách hiệu quả nhất. Sau nhiều lần cải tiến, các công cụ AI đã trở nên tốt hơn rất nhiều so với trước đây. Tuy nhiên, chúng vẫn chưa đạt đến trình độ tư duy của một kỹ sư con người và không có cùng kiến thức chuyên sâu để triển khai một giải pháp hoàn hảo.
Đó là lý do tại sao tôi đã quyết định tiếp tục hành trình lập trình của mình. Thậm chí, tôi còn có động lực hơn trước. Với các công cụ AI, tôi có thể biến việc học trở nên dễ dàng và thú vị hơn. Tôi cũng có thể sử dụng AI như một trợ thủ đắc lực khi viết code. Trên thang điểm từ “tôi không muốn sử dụng công cụ AI nào cả” đến “tôi sẽ tin tưởng mã của AI một cách mù quáng”, tôi đã chọn con đường trung dung. Đó là sử dụng các công cụ AI để tận dụng lợi thế, tăng năng suất và củng cố kỹ năng lập trình của mình.
Tương Lai của Lập Trình Với Sự Hỗ Trợ của AI
Với sự xuất hiện của rất nhiều mô hình LLM, AI agent và các công cụ khác, mô hình lập trình chắc chắn đang phát triển nhanh chóng, như mọi khi. Tuy nhiên, AI sẽ không thay thế các lập trình viên trong tương lai gần. Mặc dù vậy, nó chắc chắn đã thay đổi cách chúng ta học lập trình, viết code, triển khai giải pháp và tạo ra phần mềm.
Nhiều công ty đang chuyển sang mô hình lập trình được hỗ trợ bởi AI. Gần đây, tôi nghe một nhà tuyển dụng kỹ thuật nói rằng vibe coding giờ đây là một phần của bài kiểm tra kỹ năng khi tuyển dụng lập trình viên. Các nhà tuyển dụng quan tâm đến việc xem các kỹ sư phần mềm sử dụng công cụ AI như thế nào để đưa ra kiến trúc hệ thống, cách họ tạo prompt để hiện thực hóa ý tưởng của mình và cách họ xử lý các lỗi phát sinh từ mã AI.
Thực tế là, khi được sử dụng bởi đúng người, các công cụ AI có thể tăng năng suất của bạn lên gấp 10 lần. Vì vậy, giống như vibe coding không thể tự tạo ra phần mềm được thiết kế bởi con người, bạn, với tư cách là một lập trình viên, cần học cách thích nghi với phương pháp lập trình AI mới. Về lâu dài, nó đang trở thành một điều cần thiết. Không có lý do gì để bạn tụt hậu khi có thể có một “lập trình viên cấp dưới” ở bên cạnh để lập trình cặp đôi.
Với tất cả những “vibe coder” xung quanh bạn, bây giờ là thời điểm tốt nhất để tập trung vào kỹ năng lập trình của mình để tạo sự khác biệt. Vibe coding có thể phù hợp cho một vài dự án phụ vui vẻ. Nhưng tôi có thể khẳng định từ kinh nghiệm của mình rằng, nếu bạn muốn trở thành một lập trình viên thực thụ, không có sự thay thế nào cho việc “làm bẩn tay” – tức là trực tiếp viết code và giải quyết vấn đề.
Màn hình máy tính hiển thị các dòng mã lập trình
Tóm lại, trong kỷ nguyên AI, vai trò của lập trình viên không hề giảm đi mà chỉ thay đổi. Vibe coding là một công cụ mạnh mẽ, giúp tăng tốc quá trình phát triển và hạ thấp rào cản sáng tạo. Tuy nhiên, khả năng tư duy logic, kỹ năng giải quyết vấn đề, và kinh nghiệm thực chiến trong lập trình vẫn là yếu tố then chốt để tạo ra các sản phẩm phần mềm chất lượng cao và bền vững. Hãy coi AI là một trợ thủ đắc lực, không phải là người thay thế. Tiếp tục trau dồi kiến thức, mài giũa kỹ năng, và bạn sẽ là người dẫn đầu trong tương lai của ngành công nghệ.